มีความเคลื่อนไหวในวงการค้าปลีกรายใหญ่ที่น่าสนใจ เมื่อบริษัท บิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ จำกัด (มหาชน) เจ้าของห้างสรรพสินค้า บิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ ร้านสะดวกซื้อบิ๊กซีมินิ และร้านค้าปลีก สมัยใหม่ ตัดสินใจไม่ต่อสัญญาเช่าที่ดินที่กำลังจะหมดอายุสัญญาเช่าที่ดินระยะยาว ซึ่งบิ๊กซีไม่ได้เป็นเจ้าของที่ดินเอง

ประเดิมด้วย ๒ สาขาแรก ได้แก่ สาขาสุขาภิบาล ๓ (บ้านม้า) ให้บริการวันสุดท้าย ๑๕ กันยายน ๒๕๖๗ และสาขารังสิต ๒ (ตลาดสี่มุมเมือง) ให้บริการวันสุดท้าย ๓๐ กันยายน ๒๕๖๗ ทั้งสองสาขาเป็นอดีตห้างคาร์ฟูร์ ๒ ใน ๗ สาขาที่เปิดให้บริการ ในช่วงที่กลุ่มเซ็นทรัลร่วมทุนกับกลุ่มคาร์ฟูร์ จากประเทศฝรั่งเศส ขยายสาขาในช่วงปี ๒๕๓๙-๒๕๔๑

คาร์ฟูร์เปิดสาขาแรกในไทยที่ถนนสุขาภิบาล ๓ เมื่อวันที่ ๗ มีนาคม ๒๕๓๙ ตามมาด้วยสาขาศรีนครินทร์ สุวินทวงศ์ บางใหญ่ รังสิต เชียงใหม่ (หนองป่าครั่ง) และเพชรเกษม (หนองแขม) ก่อนที่กลุ่มเซ็นทรัลจะขายหุ้นออกไป กลายเป็นของบริษัทแม่ฝรั่งเศส ๑๐๐% แล้วขยายสาขา ๔๒ สาขา เป็นเวลา ๑๓ ปี ก่อนจะขายกิจการให้บิ๊กซีเมื่อปี ๒๕๕๓

ส่วนอีกสาขาหนึ่ง คือ สาขาราษฎร์บูรณะ จะเปิดให้บริการวันสุดท้าย ๓๑ ตุลาคม ๒๕๖๗ ซึ่งจะย้ายไปยังทำเลใหม่ที่ใกล้เคียง เป็นทำเลทองติดกับแม่น้ำเจ้าพระยา และเป็นที่ดินฟรีโฮลด์ (Freehold) หรือที่ดินกรรมสิทธิ์ในกลุ่มบีเจซี บิ๊กซี โดยคาดว่าจะพร้อมเปิดให้บริการภายในปี ๒๕๖๘

ย้อนกลับไปในอดีต ห้างบิ๊กซี สาขาราษฎร์บูรณะ เปิดให้บริการเมื่อ ๑๐ พฤศจิกายน ๒๕๓๗ เดิมคือห้างเซ็นทรัล ซูเปอร์สโตร์ สาขาที่สองต่อจากสาขาวงศ์สว่าง จากนั้นเมื่อกลุ่มเซ็นทรัลเปิดห้างบิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ สาขาแจ้งวัฒนะ เมื่อวันที่ ๕ มกราคม ๒๕๓๗ ทำให้ห้างเซ็นทรัล ซูเปอร์  สโตร์ ทั้งสองสาขา เปลี่ยนเป็นห้างบิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ ทั้งหมด

เมื่อเกิดวิกฤตเศรษฐกิจปี ๒๕๔๐ กลุ่มเซ็นทรัลขายธุรกิจบิ๊กซีให้กับกลุ่มกาสิโน กรุ๊ป จากประเทศฝรั่งเศส นับจากนั้นเป็นต้นมาจึงได้เห็นยุคของห้างค้าปลีกข้ามชาติแข่งกันสามเจ้า ได้แก่ เทสโก้ โลตัส ซูเปอร์เซ็นเตอร์ ของกลุ่มเทสโก้ ประเทศอังกฤษ, บิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์ และคาร์ฟูร์ ไฮเปอร์มาร์เก็ต ก่อนที่คาร์ฟูร์จะขายกิจการเหลือเทสโก้ โลตัส และบิ๊กซี

เมื่อผ่านพ้นยุคทองของห้างค้าปลีกข้ามชาติ อันเนื่องมาจากภาวะเศรษฐกิจโลก ในที่สุด กลุ่มกาสิโน กรุ๊ป ก็ขายกิจการบิ๊กซีให้แก่กลุ่มเบอร์ลี่ยุคเกอร์ หรือ บีเจซี (BJC) พร้อมกับสโลแกน “ห้างคนไทย หัวใจคือลูกค้า” ส่วนกลุ่มเทสโก้ ก็ขายกิจการเทสโก้ โลตัส ให้กับกลุ่มเจริญโภคภัณฑ์ (ซีพี) ในปี ๒๕๖๓ พร้อมเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น “โลตัส” (Lotus’s)

ความน่าสนใจก็คือ ที่ดินของห้างบิ๊กซี สาขาราษฎร์บูรณะ พบว่า บริษัท เซ็นทรัลซูเปอร์สโตร์ จำกัด เช่ากับบริษัท เซ็นทรัล ธนบุรี จำกัด บริษัทในเครือเซ็นทรัลกรุ๊ป สัญญา ๓๐ ปี เริ่มวันที่ ๑ พฤษภาคม ๒๕๓๘ ถึง ๓๐ เมษายน ๒๕๖๘

สิ่งที่น่าคิดก็คือ ยังมีห้างบิ๊กซีสาขาอื่นๆ เช่าที่ดินกับกลุ่มเซ็นทรัล เช่น สาขาโคราช ขอนแก่น และเช่าอาคารในศูนย์การค้า อาทิ สาขาวงศ์สว่าง (มาร์เก็ตเพลสวงศ์สว่าง) หัวหมาก (หัวหมากทาวน์เซ็นเตอร์) แฟชั่นไอส์แลนด์ (เช่าช่วงจากห้างเซ็นทรัล) พัทยา (เซ็นทรัล มารีน่า) และชลบุรี ๓ (เซ็นทรัล ชลบุรี)

ขีดเส้นใต้ที่สองสาขาเก่าแก่ในภาคอีสาน เริ่มจากบิ๊กซี สาขาขอนแก่น เปิดให้บริการเมื่อวันที่ ๑๑ ธันวาคม ๒๕๓๙ โดยเช่าที่ดินกับ บริษัท เซ็นทรัลพัฒนา ขอนแก่น จำกัด สัญญา ๓๐ ปี เริ่มวันที่ ๑๗ กรกฎาคม ๒๕๓๙ (ถึง ๑๖ กรกฎาคม ๒๕๖๙) ที่ผ่านมาที่ดินบริเวณด้านหน้ามีห้างจำหน่ายสินค้าบ้านของกลุ่มเซ็นทรัลที่ชื่อว่า บ้านแอนด์บียอนด์ ขอนแก่น

ปัจจุบัน บ้านแอนด์บียอนด์ ขอนแก่น ได้ปิดปรับปรุงชั่วคราว เพื่อรีโนเวตใหม่เป็นห้างไทวัสดุ x บีเอ็นบีโฮม โดยที่ห้างบิ๊กซี สาขาขอนแก่น ยังเปิดให้บริการตามปกติ แต่พบว่าบิ๊กซีได้เปิดสาขาใหม่ที่ชื่อว่า สาขาขอนแก่น ๒ บริเวณถนนเลี่ยงเมืองขอนแก่น บ้านดอนบม ทางตอนใต้ของเทศบาลนครขอนแก่น เปิดสาขาเมื่อวันที่ ๑๓ กันยายน ๒๕๖๒

ส่วนบิ๊กซี สาขาโคราช จ.นครราชสีมา เปิดให้บริการเมื่อวันที่ ๑๙ ธันวาคม ๒๕๓๙ โดยเช่าที่ดินกับบริษัท เตียง จิราธิวัฒน์ จำกัด สัญญา ๓๐ ปี เริ่มวันที่ ๑ ธันวาคม ๒๕๓๙ ถึง ๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ ที่ผ่านมาพบว่าบิ๊กซีได้เปิดสาขาใหม่ที่ชื่อว่า สาขาโคราช ๒ (สามแยกปักฯ) บริเวณถนนราชสีมา-ปักธงชัย เปิดสาขาเมื่อวันที่ ๘ มิถุนายน ๒๕๖๒

จะเห็นได้ว่า ทั้งจังหวัดนครราชสีมา และจังหวัดขอนแก่น บิ๊กซีเปิดสาขาแห่งที่ ๒ เอาไว้แล้ว แม้จะเสียเปรียบตรงที่ทำเลห่างออกไปนอกเมืองพอสมควร

เมื่อสืบค้นข้อมูลจากเอกสารที่ชื่อว่า แบบ ๕๖-๑ ปี ๒๕๕๘ ที่ขณะนั้นบิ๊กซียังเป็นบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย พบว่า มีสาขาที่บิ๊กซีเป็นเจ้าของที่ดิน ๕๔ สาขาทั่วประเทศ เฉพาะภาคอีสานพบว่ามี ๑๑ สาขา ได้แก่ อุดรธานี อุดรธานี ๒ บุรีรัมย์ ชัยภูมิ วารินชำราบ ยโสธร มหาสารคาม อำนาจเจริญ เลย มุกดาหาร นครพนม

สาขาอุดรธานี ตั้งอยู่ที่สี่แยกสันตพล ถนนนิตโย ตัดกับถนนวงแหวนรอบเมืองอุดรธานี  เปิดให้บริการเมื่อวันที่ ๑๕ ตุลาคม ๒๕๓๙ เป็นสาขาที่เปิดก่อนบิ๊กซี สาขาขอนแก่น และสาขาโคราช แต่ตั้งอยู่บนที่ดินของตัวเอง ส่วนสาขาอุดรธานี ๒ ทางไปหนองบัวลำภู คือ ห้างคาร์ฟูร์ อุดรธานีเดิม เปิดให้บริการเมื่อวันที่ ๓๑ มีนาคม ๒๕๕๒ ก่อนขายกิจการให้บิ๊กซี

นอกเหนือจาก ๑๑ สาขาในภาคอีสาน สาขาที่เหลือจากข้อมูล ถ้าเป็นสาขาที่เปิดก่อนปี ๒๕๕๘ อย่างเช่น สาขาอุบลราชธานี สุรินทร์ สกลนคร พิบูลมังสาหาร ร้อยเอ็ด กาฬสินธุ์ เชียงคาน ตระการพืชผล ปราสาท โกสุมพิสัย กุฉินารายน์ เสลภูมิ ประโคนชัย สีคิ้ว กระนวน พิมาย วังสะพุง บรบือ โนนสูง น้ำโสม บำเหน็จณรงค์ ภูเวียง โซ่พิสัย ชุมพวง ห้วยแถลง ประทาย ล้วนแล้วแต่เช่าที่ดินระยะยาว ที่เรียกว่า “สิทธิการเช่า” โดยส่วนมากจะเช่าเป็นเวลา ๓๐ ปี

อย่างไรก็ตาม ในหนังสือชี้ชวนเสนอขายหลักทรัพย์ บริษัท บิ๊กซี รีเทล คอร์ปอเรชัน จำกัด (มหาชน) ซึ่งมีแผนระดมทุน พบว่า ร้านค้าขนาดใหญ่ (Big Format) ตั้งอยู่บนที่ดินที่บริษัทฯ เป็นเจ้าของ มีจำนวน ๖๖ แห่ง ส่วนร้านค้าขนาดใหญ่และร้านค้าปลีกสมัยใหม่ ตั้งอยู่บนที่ดินที่บริษัทฯ เช่า มีจำนวน ๑๒๓ แห่ง

แต่เนื่องจากหลายสาขาในกรุงเทพฯ และบางจังหวัดมีทำเลซ้ำซ้อนกัน เพราะในอดีตห้างคาร์ฟูร์เปิดสาขาใกล้บิ๊กซี อาจมีสาขาใดสาขาหนึ่งไม่ต่อสัญญาที่ดินและปิดให้บริการให้ลูกค้าไปใช้บริการสาขาใกล้เคียงแทน

ถึงกระนั้น นอกจากบิ๊กซีได้รับการสนับสนุนจากกลุ่มบีเจซีแล้ว ยังมีกลุ่มทีซีซี (TCC) หรือกลุ่มไทยเจริญคอร์ปอเรชั่น ที่ทำธุรกิจหลากหลายประเภท และยังเป็นเจ้าของที่ดินจำนวนมากในประเทศไทย ตั้งอยู่ในทําเลที่มีศักยภาพขนาดใหญ่หลายแห่ง ที่ผ่านมา โครงการของบริษัทในกลุ่มทีซีซี ก็มีร้านค้าปลีกของบิ๊กซีไปเปิดสาขาแล้วส่วนหนึ่ง เช่น บิ๊กซี ฟู้ดเพลส (BIG C Food place) เปิดสาขาที่เกตเวย์ แอท บางซื่อ สามย่านมิตรทาวน์ และเอเชียทีค

ในปี ๒๕๖๗ บิ๊กซีลงทุนกว่า ๕,๐๐๐ ล้านบาท เดินหน้าปรับปรุงโฉมใหม่ (รีโนเวต) ห้างบิ๊กซี ๑๘ สาขา โดยจะมีการปรับโฉมใหม่ ด้วยงบประมาณ ๑,๗๐๐ ล้านบาท และเปิดเพิ่ม ๑ สาขา ภายในปี ๒๕๖๗ นอกจากนี้ ยังวางแผนขยายสาขาเพิ่มอีก ๓ สาขาภายในสิ้นปี ๒๕๖๘ และจะขยายสาขาร้านสะดวกซื้อบิ๊กซีมินิ (หรือชื่อเดิม มินิบิ๊กซี) อย่างต่อเนื่อง

สำหรับกลุ่มเซ็นทรัล แม้ที่ดินและสิทธิการเช่าที่บิ๊กซีเช่าระยะยาว ประมาณ ๘ สาขานั้น ในวันนี้สาขาราษฎร์บูรณะไม่ได้ไปต่อ แต่สำหรับสาขาโคราช และสาขาขอนแก่น ยังเหลือสัญญาเช่าอีก ๒ ปีข้างหน้า ต้องคอยดูว่าจะได้ไปต่อหรือไม่ ถึงกระนั้น ทั้งสองจังหวัดภาคอีสานก็มีศูนย์การค้าเซ็นทรัลอยู่แล้ว ได้แก่ เซ็นทรัลโคราช และเซ็นทรัลขอนแก่น

แต่ที่ยังไม่มีในตอนนี้ก็คือ โก! โฮลเซล (GO! Wholesale) เปิดให้บริการเมื่อวันที่ ๒๗ ตุลาคม ๒๕๖๖ ที่สาขาศรีนครินทร์ ปัจจุบันมี ๙ สาขา ล่าสุดเพิ่งเปิดรับสมัครงานเพื่อเปิดสาขาใหม่ ขอนแก่น และอุดรธานี ตอนนี้กำลังก่อสร้างสาขาขอนแก่น บริเวณถนนเฉลิมพระเกียรติ และสาขาอุดรธานี บริเวณถนนวงแหวนรอบเมืองอุดรธานี

การที่บิ๊กซีไม่ต่อสัญญาเช่าที่ดินกลุ่มเซ็นทรัล คงไม่มีคำอธิบายใดที่ดีไปกว่า ในวันนี้ทั้งสองต่างเป็นคู่แข่งด้านธุรกิจค้าปลีก และเป็นยักษ์ค้าปลีกรายใหญ่ในประเทศไทย นับจากนี้ นอกจากจะรีโนเวตสาขาที่ทำรายได้ และปิดสาขาที่ทำเลซ้ำซ้อนออกไป จะได้เห็นการแข่งขันขยายสาขาในรูปแบบต่างๆ เพิ่มมากขึ้น.

• กิตตินันท์ นาคทอง

นสพ.โคราชคนอีสาน ปีที่ ๕๐ ฉบับที่ ๒๗๖๙ ประจำวันที่ ๑๕ กันยยน - ๑๔ ตุลาคม พ.ศ.๒๕๖๗